Dyslexie, ADHD, autisme en hoogbegaafdheid: als kenmerken samenkomen

Dyslexie kan samengaan met ADHD, autisme of andere leer- en ontwikkelingsverschillen. Ook hoogbegaafdheid kan naast dyslexie voorkomen. Dat betekent niet dat iedereen dezelfde combinatie heeft, of dat één kenmerk het andere verklaart. Op deze pagina leg ik uit waarom ik bij begeleiding verder kijk dan één label.

Misschien herken je dat je complexe onderwerpen goed begrijpt, maar veel tijd nodig hebt om een tekst te lezen. Of dat je zowel overzicht wilt als moeite hebt om een planning vol te houden. Zulke ervaringen verdienen aandacht, maar zijn op zichzelf geen bewijs voor een diagnose. Ik kijk met je naar concrete situaties: wat lukt, wat kost energie en welke ondersteuning past?

Dyslexie + ADHD of ADD

Dyslexie en ADHD zijn verschillende ontwikkelingsstoornissen die samen kunnen voorkomen. Dyslexie betreft hardnekkige problemen met lezen en/of spellen. Bij ADHD kunnen onder meer aandacht, impulsiviteit en activiteit een rol spelen. ADD is de veelgebruikte oudere benaming voor ADHD met een overwegend onoplettende presentatie; het is geen eenvoudige tegenpool van ADHD.

Bij een lange werktekst kunnen bijvoorbeeld zowel het lezen zelf als het vasthouden van aandacht moeite kosten. Ik onderzoek met je waar de taak vastloopt. Wil je informatie laten voorlezen, werken met kortere leesblokken of eerst weten welke vragen je uit de tekst moet beantwoorden? We kiezen iets om uit te proberen en kijken terug op het effect. Er is geen hulpmiddel dat voor iedereen werkt.

Lees verder over ADHD en ADD op het werk. Achtergrond: GGZ Standaarden: ADHD.

Dyslexie + Hoogbegaafdheid

Goed kunnen redeneren en moeite hebben met lezen of spellen sluiten elkaar niet uit. Een hoogbegaafd persoon kan dyslexie hebben. In het onderwijs wordt voor begaafdheid samen met leer- of ontwikkelingsproblemen vaak de term dubbel bijzonder gebruikt. SLO beschrijft hoe sterke vaardigheden en moeilijkheden elkaar bij leerlingen kunnen maskeren. Dat is geen diagnose op basis van een website en geen vast profiel voor alle volwassenen.

Een mogelijke werksituatie: je ziet snel de kern van een vraagstuk, maar het uitwerken van je advies kost veel tijd. Ik kijk dan zowel naar de inhoudelijke uitdaging als naar de manier waarop je je ideeën kunt vastleggen. Denk aan eerst een overzicht maken, mondeling ordenen of een duidelijke verslagstructuur gebruiken. Een moeilijkheid met schrijven zegt niet alles over wat je inhoudelijk kunt bijdragen.

Lees verder over hoogbegaafdheid op het werk en bij SLO over het herkennen van dubbel bijzondere leerlingen.

Dyslexie + Hooggevoeligheid

Als je jezelf hooggevoelig noemt, bespreek ik vooral wat je daarmee bedoelt. Gaat het om geluid, drukte, emoties, spanning of de tijd die je nodig hebt om te herstellen? Ik gebruik dit woord niet als verklaring voor dyslexie, ADHD of autisme en leid er geen diagnose uit af.

In een coachgesprek kunnen we bijvoorbeeld kijken naar onderbrekingen tijdens het lezen, een onrustige werkplek of spanning rond het laten lezen van je tekst. Vervolgens bespreken we welke verandering je wilt proberen. Jouw ervaring en de concrete omstandigheden zijn het vertrekpunt.

Dyslexie + Autisme (ASS)

Autisme (ASS) en dyslexie kunnen samen voorkomen. Ze zijn geen synoniemen en het ene volgt niet automatisch uit het andere. De betekenis voor werk verschilt per persoon. Daarom vraag ik naar jouw ervaringen met lezen, communicatie, veranderingen en de werkomgeving, zonder aan te nemen dat iedere autistische persoon dezelfde behoeften heeft.

Stel dat je een instructie krijgt die tegelijk lang en onduidelijk is. Dan kunnen we afzonderlijk kijken naar de leesbelasting en naar wat er precies van je verwacht wordt. Een kort overzicht van de stappen, een concreet voorbeeld of een rustig moment voor vragen zijn mogelijkheden om te bespreken. Meer tekst is niet altijd meer duidelijkheid.

Lees verder over autisme en werk. Algemene informatie over samengaan staat bij Dyslexie Centraal.

Meerdere combinaties tegelijk

Er kunnen meer dan twee kenmerken of diagnoses naast elkaar bestaan, bijvoorbeeld dyslexie, ADHD en autisme, eventueel samen met hoogbegaafdheid. Daaruit volgt geen standaardaanpak. Je kunt op het ene gebied zelfstandig functioneren en op een ander gebied veel ondersteuning nodig hebben.

Ik begin daarom niet met de vraag in welk hokje je past, maar met vier praktische vragen:

Welke taak of situatie wil je beter begrijpen?
Wat gaat daarin goed en wat vraagt veel inspanning?
Welke invloed hebben tijdsdruk, uitleg, prikkels en verwachtingen?
Welke kleine verandering wil je eerst onderzoeken?

Bijvoorbeeld: je wilt uitdagend werk én duidelijke afspraken, terwijl veel leeswerk en onderbrekingen je belasten. Dan kunnen we met die verschillende behoeften rekening houden. We hoeven niet elke ervaring aan één label toe te schrijven om een praktische stap te kiezen.

Ook andere combinaties zijn mogelijk

Dyslexie Centraal beschrijft ook het samengaan met onder meer dyscalculie en taalontwikkelingsstoornissen. De informatie op deze website is geen volledige diagnostische checklist. Herkenning kan aanleiding zijn om een vraag te bespreken; voor onderzoek naar een diagnose is een daarvoor bevoegde professional nodig.

Wat ik als coach kan doen

Ik help je je werksituatie te onderzoeken, behoeften onder woorden te brengen en mogelijke werkafspraken of hulpmiddelen te verkennen. Ik stel geen diagnose en bied met coaching geen medische behandeling. Als je vraag andere expertise vraagt, bespreek ik dat met je.

Bekijk hoe mijn individuele begeleiding werkt of lees de informatie voor werkgevers en re-integratiebedrijven. Je kunt mij bellen op 06 1370 8029 of het contactformulier gebruiken.

Bronnen en toelichting

Ik gebruik hierboven informatie van Dyslexie Centraal, GGZ Standaarden en SLO. De bronnen van Dyslexie Centraal en SLO bespreken vooral kinderen en onderwijs. Ik neem hun percentages of leerlingprofielen niet over als uitspraken over volwassen cliënten. De werksituaties op deze pagina zijn illustratieve voorbeelden, geen cliëntverhalen of resultaatbeloften.

Tekst: Paul Gommans · Bijgewerkt op 6 oktober 2026.