Nederlandse vakorganisaties (waaronder Dyslexie Centraal) omschrijven dyslexie als een lees- en/of spellingprobleem dat ernstig en hardnekkig is. Bij diagnostisch onderzoek wordt gekeken naar de lees- en spellingvaardigheden, de voorgeschiedenis en eerdere ondersteuning — de beoordeling hangt af van de individuele situatie. Dat dyslexie hardnekkig kan zijn, betekent niet dat begeleiding geen verschil maakt: vooruitgang door begeleiding sluit dyslexie niet automatisch uit. De kern zit in het nauwkeurig en vlot leren lezen en spellen van woorden; bij dyslexie kost dat proces structureel meer moeite. Dyslexie zegt niets over intelligentie: het is een specifiek verschil in hoe taal wordt verwerkt, geen algemene leerachterstand.

Hoe uit dyslexie zich in de praktijk? Dat verschilt per persoon, maar herkenbare signalen zijn onder meer: langzamer lezen of veel energie kwijt zijn aan het lezen van langere teksten; spelfouten die blijven terugkomen, ook bij woorden die iemand al vaak heeft gebruikt; moeite om gedachten vlot op papier of in een e-mail te krijgen, terwijl mondeling uitleggen prima lukt; en sneller vermoeid raken van taken die veel lezen of schrijven vereisen. Niet iedereen met dyslexie herkent zich in alle punten hierboven, en de mate waarin verschilt sterk per persoon. 

Dyslexie is niet hetzelfde als beelddenken of ADHD/ADD. Beelddenken — vooral in beelden en gehelen denken in plaats van in taal — wordt soms in één adem genoemd met dyslexie, maar het is een ander begrip met een eigen, minder eenduidig wetenschappelijk kader. Niet iedereen met dyslexie is een beelddenker, en andersom. Dyslexie kan daarnaast samen voorkomen met ADHD of ADD, maar het is geen aan- of afwezigheid van hetzelfde kenmerk — het zijn losse, op zichzelf staande profielen die elkaar soms versterken.